Co-written by Naphishisha Nongsiej
Ka Mawstep Primary Agroecology Cooperative Society,ha ryngkat ka jingiatrei lang bad ka North East Society for Agroecology Support (NESFAS) ha ryngkat ka jingkyrshan jong ka LIC HFL CSR, ka lah pynlong iaka program kyrpang kata “ Ka jingrakhe iaka bam ka dih ka rep ka riang tynrai nabynta ban kyrshan iaka ioh ka kot kaba iadei dur bad ka mei mariang” (Celebration of Indigenous Peoples’ Food Systems for Nature-based Livelihoods”) haka 25, Rymphang 2026 ha Mawstep, East Khasi Hills. Kane ka jingrakhe ka dei kawei na ki ban pyni ia ka jingjop halor ba lah dep ban pyntyllun iaka project kyrpang ba pyntreikam ka NESFAS bad ba la kyshan da ka LIC HFL.
Ki bynta ba kongsan jong ka program kadei ka jing plie pyrda iaka ka iew ki nongrep bad iaka Mei-Ramew cafe jong ka shnong Mawstep. Ka jingthmu kadei kumno ban pynkhlaiñ iaka lad kamai lyngba ka iew kaba lah ban ioh iaki mar tynrai ba na shnong bad ban kyntiew iaki para nongrep hapoh ka kyrteng jong ka Mei Ramew.
Ka jingrakhe ka wanrah lang ia ki shnong bad ki seng treikam bapher bapher, bad la pynshngain kum u Kongsan da i Bah Mark Andrew Challam, SDO jong ka Sohra.
Ha kaba iadei bad ka LIC HFL CSR ka jingthmu jong ka ka long ban wanrah iaka roi ka par ka ba iai neh bad pynbha iaka ioh ka kot, bad kane ka project ka pynleit jingmut ba kumno ban wanrah iaka ioh ka kot kaba iadei dur bad ka mei mariang bad ka thynmei ban kyntiew iaka bam ka dih ka rep ka riang tynrai. Kum shibynta ban wanrah iaki lad iohkam iohjam hapdeng ki khynnah samla kane ka project ka pynkup bor iaki khynnah samla lyngka ki training bapher bapher kum ka jing ai jinghikai halor kumno ban kyntiew iaki kam jngoh kai iaki khynnah samla, ban pynbha bad kyntiew iaka rukom buh symbai, ban pyniaid iew iaka ngap,ban pynbha iaka jingbam sngi ki khynnah da ka ba pyniaid da ki jhur jong ki para nongrep khnang ba ki para nongrep kin ioh lad kamai bad kyntiew iaka rukom rep.
Ka program ka sdang da ka jingkren tien pdiang na i Bah Betsing Rynjah, Rangbah shnong Mawstep, kaba ha ka jing kren pdiang jong i i lah ai khublei ia baroh ki ba wan ia shimbynta lang bad ruh i lah pynkynmaw ia jing jingthmu jong kane ka jingrakhe bad ruh ba lyngba ka ne ka program kan dang ai jingmut shuh shuh kumno ban kyntiew iaki kam ki ba ngi trei da ka ba ai khublei ruh iaka LIC ka ba kyrshan iaki kam lyngba ka NESFAS.
I Bah Pius Ranee i ba dei i Executive Director, jong ka NESFAS, ha ki kyntien lamphang jong i i lah kren shaphang ka jingwad kam jong ki khynnah samla na shnong sha ki jaka sor bad kumno ban ai ka lad kamai iaki samla ban khring iaki lyngba ka jingstad tynrai bad kumno ba ka spah mariang ka dei ka lad kamai lyngba ka Mei Ramew Cafe, ban pynbha iaka jingbam sngi ki khynnah da ka ba shim iaki jhur na ki para nongrep bad shibynta nakane ki para nongrep ki lah ioh ka lad kamai, ki buit thymmai ban pynbha iaka rukom bam, ka business plan ne ban thaw ka lad kamai ba lah leh da ka Co-operative society ha ki shnong jong ngi, ka jingai jinghikai bapher bapher kum ka jing ai jinghikai halor kumno ban kyntiew iaki kam jngoh kai iaki khynnah samla bad shibun ki kam lad kamai ka ba iadei dur bad ka spah mariang.
I Kong Stialinda Khasain, iwei na ki member jong ka Nongwah Cooperative society bad haka jingkren jong i i lah pyni iaka jingsngew jong i halor ki kam ba pyntyllun lyngba ka LIC project daka ba ong “Ngi lah shna iaka business plan iaka cooperative society SHG bad kiwei kiwei. Ka jingdon ka nursery kalah iarap shibun eh bad lyngba kane ngi lah ioh ban pynbha iaki jaka balah syllen bad ngi ioh ruh iaka lyer ba khuid bad tyllong um ba khuid. Ngi lah don lupa ka business plan na bynta ban kyntiew iaka ioh ka kot tangba ngim shim la ioh lad ban pyntyllun iaki hynrei lyngba ka LIC kane ka plan kalah urlong . Lyngba ka LIC project ngi lah ioh ruh ka jingmyntoi naka bynta ki nongri ngap kumno ban pynroi iaki symbai tynrai bad ki longiing kiba duk ruh kilah ioh jingmyntoi nabari sniang bad ha shnong jong ngi ngi ioh jing iarap dakaba don iaka segregation centre ban long kumka jaka pynlang iaki soh,jhur khnang ban ioh pyniaid iiew. Ka cooperative ruh ka lah iatrei shit rhem nabynta ban rep khlem dawai. Ka Nongwah kalah sngewkmen shibun ba kalah ioh ban plie ruh iaka Mei-Ramew cafe kaban kyrshan iaka Cooperative, bad ka farmers market ba ki para nongrep ki la lah ban kyntiew hi iaka shnong baroh kawei.”
Hadien kane lah bud sa ka jing shimbynta jong ka Nongwah Government LP School ki ba pyni iaka jongshad jong ki halor ki jhur tynrai ba ioh na ki shnong.
I Bah Nestar kharmawphlang i ba dei i Chairperson jong ka NESFAS i la bynrap ba ka jingdonlang jong i bad ka NESFAS i la sakhi ia ki kam ba bha naka bynta ka mariang ba ka NESFAS ka lah leh ka ba long ka jingkieng ka ba pyniasoh iaki shnong bad ka sorkar.
Hadien kane ngi lah ioh iaka pynkup burom ia ki nongri ngap, ka skul ba trei bha haba iadei bad ka school meal ne bam ja sngi bad kumjuh ka khusnam nabynta ki kynhun co-operative na ki shnong.
Hadien kane ngi lah ioh ruh iaka phawar lyngkot na ka Pyrda Primary Agroecology Co-operative Society.
I Kongsan jong ka jing rakhe kata i Bah Mark Challam i SDO jong ka Sohra kaba ha ki kyntien jong i lah kren shaphang ka bam tynrai kaba long ka tynrai ka riti dustur jong ngi bad i la bynrap ruh hakaba iadei bad ka jingkylla ka mariang bad kumno ba ngin phai sha ka tynrai jong ngi kaba lah ban ialeh pyrshah iakane ka jingkylla bad ka jingtrei jing ka NESFAS kadei kawei kaba lah ban wanrah iaka jingkylla lyngba ka spah mariang. Bad ruh i lah ong ba ha ki thaiñ sohra kaba ka kam jngoh kai ka lah jur bha bad ka rukom bam tynrai kadei nakawei na ki bynta ba lah ban wanrah bad kyntiew ia ka kam jngoh kai. “Ka jingpynkup burom iaki shnong ka dei ka thong ba ngin kynjoh bad Pyniar shuh shuh iaki kam sha ki shnong”.
Hadien kane la ioh iaka jingai khublei ia baroh ki nongiashim bynta da i Deputy Director kata i kong Alethea Kordor Lyngdoh.
Hadien ka program kyrpang ngi lah ioh lad ruh ban plie pyrda iaka Mei-Ramew cafe bad ka iew nongrep jong ka Mawstep Primary Agroecology Co-operative Society da u kongsan kata i SDO jong ka Sohra i Mark Andrew Challam.
Ki nongiashim bynta baroh ki lah ioh ban iaid sha ki stalls ne ki jaka pyni iaki kam ba pher bapher ba la leh da ka NESFAS bad ki shnong. Ha kane ka jingrakhe, la pyni ruh ia ka jingiashim bynta kaba itynnad jong i Kenet Lyngdoh lyngba ka band Meghalaya Grassroots Music Project (MGMP), kaba la pynsngewtynnad bad pynshongkun ïa ki nongwan jingïashim bynta baroh.
